2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстандағы жүк тасымалы тарифтері әртүрлі бағытта өзгерді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, ең жоғары өсім әуе жүк тасымалы сегментінде тіркелсе, теңіз көлігімен тасымалдау тарифтері керісінше төмендеген. Осы ретте теміржол саласы елдің логистикалық жүйесіндегі негізгі рөлін сақтап отыр, дегенмен теміржол арқылы жүк тасымалдау тарифтерінің өзгеруі туралы ресми деректер жарияланған жоқ.
2026 жылғы қаңтар–наурыз айларының қорытындысы бойынша автомобиль көлігімен жүк тасымалдау тарифтері 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,2%-ға өсті. Халықаралық автомобиль тасымалының тарифтері 1,1%-ға, ал республикаішілік тасымал тарифтері 1,6%-ға қымбаттады.
Тарифтердің салыстырмалы түрде баяу өсуіне қарамастан, автомобиль көлігі жүк логистикасының негізгі бағыттарының бірі болып қала береді. Статистикалық ведомствоның деректеріне сәйкес, жылдың алғашқы үш айында автомобиль көлігімен тасымалданған жүк көлемі 20,4%-ға, ал жүк айналымы 4,4%-ға артқан.
Ең елеулі қымбаттау әуе көлігі сегментінде байқалды. Әуе арқылы жүк тасымалдау тарифтері 13,3%-ға өсті. Оның ішінде халықаралық әуе тасымалының тарифтері 18,8%-ға қымбаттаса, республикаішілік тасымал тарифтері 1,2%-ға ғана артты.
Сарапшылар мұндай өсімді халықаралық логистика мен жедел жеткізілетін жүктерге сұраныстың жоғары болуымен байланыстырады. Жалпы алғанда, авиация саласы өз қызмет көлемін ұлғайтуды жалғастыруда: бірінші тоқсанның қорытындысы бойынша жолаушылар айналымы 9%-ға өскен.
Автомобиль және әуе көлігінен айырмашылығы, теңіз көлігімен жүк тасымалдау тарифтері төмендеді. 2026 жылғы қаңтар–наурыз аралығында теңіз тасымалының тарифтері 3,1%-ға азайды. Сонымен қатар теңіз арқылы тасымалданған жүк көлемі 1,1%-ға қысқарғанымен, жүк айналымы 2,7%-ға өсті. Бұл тасымалдау қашықтығының ұлғайғанын көрсетеді.
Нарық қатысушылары ерекше назар аударып отырған салалардың бірі – теміржол көлігі. Ол Қазақстандағы жүк тасымалы жүйесінің негізі болып қала береді. Ұлттық статистика бюросы 2026 жылдың бірінші тоқсанындағы теміржол тарифтерінің өзгеруі туралы деректер жарияламағанымен, саланың өндірістік көрсеткіштері тұрақты деңгейде сақталды. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының мәліметіне сәйкес, қаңтар–наурыз айларында теміржол желісі арқылы 64,5 млн тонна жүк тасымалданып, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 0,6%-ға көп болды.
Өсім негізінен экспортқа бағытталған жүктер есебінен қамтамасыз етілді. Астық тасымалы 15,4%-ға, қара металдар тасымалы 18%-ға, темір және марганец кендерін тасымалдау 14%-ға, тыңайтқыштар тасымалы 3%-ға артты. Бұл өнеркәсіп пен аграрлық сектор тарапынан теміржол логистикасына сұраныстың жоғары деңгейде сақталып отырғанын көрсетеді.
Сонымен қатар теміржол тарифтері мәселесі саладағы ең өзекті тақырыптардың бірі болып отыр. 2026 жылдың көктемінде «ҚТЖ» Ұлттық компаниясы 2030 жылға дейінгі кезеңге магистральдық теміржол желісі қызметтерінің тарифтерін қайта қарау жөнінде Табиғи монополияларды реттеу комитетіне өтінім жолдады. Компания тарифтерді көтеру қажеттілігін инфрақұрылымды жаңғырту және ауқымды инвестициялық бағдарламаларды іске асырумен түсіндіреді. Жекелеген жүк түрлері бойынша тарифтерді айтарлықтай арттыру мүмкіндігі қарастырылып жатқанымен, мақала жарияланған сәтте түпкілікті шешім қабылданбаған.
Жалпы алғанда, Қазақстанның көлік саласы іскерлік белсенділіктің өсуін көрсетуде. 2026 жылдың алғашқы үш айында барлық көлік түрлерімен 239,8 млн тонна жүк тасымалданды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 8%-ға көп. Көлік және қоймалау қызметтерінің нақты көлем индексі 112,8%-ды құрады.
Осылайша, 2026 жылдың бірінші тоқсанында автомобиль көлігімен жүк тасымалдау тарифтері біршама өсіп, әуе логистикасы айтарлықтай қымбаттады, ал теңіз тасымалы тарифтері төмендеді. Теміржол саласы жүк тасымалының тұрақты көлемін сақтап, елдің көлік жүйесіндегі негізгі буын ретіндегі маңызын жоғалтқан жоқ. Ал тарифтік саясатқа қатысты шешімдер алдағы жылдары нарықтағы басты мәселелердің біріне айналуы мүмкін.
Дереккөздер: Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, ҚР Табиғи монополияларды реттеу комитеті, көлік нарығының салалық деректері.