Агар Европа темир йўллари учун ғайриоддий иссиқлик нисбатан янги муаммо бўлса, Марказий Осиё мамлакатларида юқори ҳарорат азалдан эксплуатация шароитининг бир қисми ҳисобланади. Бироқ 2026 йил ёзи ҳатто иссиқ иқлимга мослаштирилган инфратузилма ҳам қўшимча хавфсизлик чораларини талаб қилишини яна бир бор кўрсатди.
Қозоғистонда жанубий ҳудудларда ҳаво ҳарорати анъанавий равишда +40 °C дан ошиб кетади, рельслар юзасидаги ҳарорат эса бундан ҳам юқори бўлиши мумкин. Миллий темир йўл ташувчиси ёз мавсумида темир йўл тармоғи устидан назоратни кучайтиради: йўллар тез-тез текширилади, рельслар ва контакт тармоқларининг ҳарорати доимий мониторинг қилинади, зарурат туғилганда эса энг кўп юклама тушадиган участкаларда поездлар ҳаракат тезлиги вақтинча чекланади. 2026 йилда асосий эътибор йўловчи ташишга эмас, балки Қозоғистонни Хитой, Ўзбекистон ва Каспий минтақаси давлатлари билан боғлайдиган юк ташиш йўлакларининг барқарор ишлашини таъминлашга қаратилди.
Бундан ташқари, халқаро транзит ҳажмининг ўсиши қўшимча юклама келтириб чиқармоқда. 2026 йилда Қозоғистон ва Ўзбекистон, аввало, Сариоғоч – Сирдарё темир йўл участкасининг ўтказувчанлик қобилиятини ошириш бўйича келишувга эришди. Ушбу йўналиш Шимол–Жануб халқаро транспорт йўлаги ҳамда Хитой томонга йўналган асосий логистика тармоқларининг муҳим бўғини ҳисобланади. Шу боис жазирама туфайли жорий этиладиган тезлик чекловлари нафақат йўловчи поездлари ҳаракатига, балки контейнер ва экспорт юкларини етказиб бериш муддатларига ҳам таъсир кўрсатиши мумкин.
Ўзбекистонда юқори ҳарорат шароитида хавфсизлик чоралари бир неча йилдан буён мунтазам қўлланиб келинмоқда. Рельслар кучли қизиб кетганда миллий темир йўл компанияси поездлар ҳаракат тезлигига вақтинча чекловлар жорий қилади. Бу йўлнинг деформациясини олдини олиш ва йўловчилар хавфсизлигини таъминлаш зарурати билан изоҳланади. Шунингдек, ташувчи тезлик пасайиши сабабли сафар вақти узайиши мумкинлиги ҳамда айрим поездларда кондиционер тизимлари юқори юклама билан ишлаётгани ҳақида йўловчиларни олдиндан огоҳлантиради.
Айниқса, юқори тезликда ҳаракатланувчи йўналишлар жазирамага сезгир ҳисобланади. Ўзбекистон Марказий Осиёдаги энг йирик юқори тезликдаги темир йўл тармоғига эга бўлиб, унга Тошкент – Самарқанд – Бухоро ҳамда Хивагача узайтирилган янги йўналишлар киради. Бундай поездлар учун темир йўл изларининг ҳарорат талабларига мувофиқлиги жуда муҳим бўлгани сабабли, ўта иссиқ кунларда ҳатто модернизация қилинган инфратузилмада ҳам ҳаракат тезлиги вақтинча пасайтирилиши мумкин.
Умуман олганда, Марказий Осиё тажрибаси темир йўл инфратузилмасини экстремал ҳароратларга мослаштириш вақтинчалик чора эмас, балки эксплуатациянинг доимий қисмига айланганини кўрсатмоқда. Рельслар ҳолатини кучайтирилган тарзда назорат қилиш, замонавий диагностика тизимларидан фойдаланиш ва ҳаракат тезлигини вазиятга қараб тартибга солиш поездлар ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш имконини беради. Бироқ бунинг натижасида сафар вақтининг узайиши ва энг юклама юқори бўлган транспорт йўлакларининг ўтказувчанлик қобилияти пасайиши эҳтимоли сақланиб қолмоқда.