Harakat tarkibini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha yangi qaror nimani anglatadi
Qozog‘istonda so‘nggi yillardagi eng qat’iy temiryo‘l cheklovlaridan biri kuchga kiryapti. Respublika Transport vazirligi harakat tarkibini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish qoidalariga o‘zgartirish kiritib, amalda bir yildan eski bo‘lgan import yuk vagonlarini ommaviy ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyatini yopdi.
2026 yil 4 maydagi 106-sonli buyruq 2015 yildan amal qilib kelayotgan temiryo‘l harakat tarkibini ro‘yxatdan o‘tkazish qoidalariga o‘zgartirish kiritadi. Hujjat allaqachon Adliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgan va rasmiy e’lon qilinganidan 60 kun o‘tib kuchga kiradi.
Nimalar o‘zgaradi
Asosiy yangilik — Qozog‘iston hududida import yuk va yo‘lovchi vagonlarini ro‘yxatdan o‘tkazish hamda qayta ro‘yxatdan o‘tkazishni taqiqlashdir. Faqat ikki toifa bundan mustasno:
- ishlab chiqarilganiga bir yildan oshmagan vagonlar;
- yuk nomenklaturasi cheklangan va tor yo‘nalishda foydalaniladigan maxsus harakat tarkibi.
Cheklovlar so‘nggi yillarda MDH operatorlari faol foydalangan deyarli butun ikkilamchi vagon bozoriga ta’sir qiladi.
Qaysi vagonlarni ro‘yxatdan o‘tkazishga ruxsat beriladi
Buyruqda istisnolar batafsil sanab o‘tilgan. Qozog‘iston ayrim tarmoqlarda texnika tanqisligi yuzaga kelmasligi uchun maxsus vagonlarni ro‘yxatdan o‘tkazishga ruxsat qoldirmoqda.
Ro‘yxatga quyidagilar kiradi:
- sement tashuvchi vagonlar;
- aglomerat va issiq okatish tashuvchi xopperlar;
- transporter vagonlar;
- maxsus platformalar;
- kislota, fosfor va eritilgan oltingugurt tashuvchi sisternalar;
- oziq-ovqat mahsulotlari va ichimlik suvi uchun sisternalar;
- dumpkarlar;
- refrijerator vagonlar;
- termos va muzlatkich vagonlari.
Amalda gap ichki bozorda yetarli hajmda ishlab chiqarilmaydigan yoki tor yo‘nalishda qo‘llanadigan maxsus park haqida ketmoqda.
Vagonlarni “qayta biriktirish” bozoriga zarba
Yangi tartib vagonlarni boshqa yurisdiksiyaga “qayta biriktirish” bozoriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi. So‘nggi yillarda Qozog‘iston, ayniqsa Rossiyada ishlab chiqarilgan vagonlarni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun asosiy maydonlardan biriga aylangandi.
Sanksiyalar va logistika o‘zgarishlaridan keyin ko‘plab operatorlar parkni Qozog‘iston yurisdiksiyasiga o‘tkazib, mahalliy ro‘yxatdan MDH va YEOII hududida ishlash uchun foydalangan.
Endi bu sxema ancha murakkablashadi.
Agar avval ishlatilgan vagonni ro‘yxatdan o‘tkazish mumkin bo‘lgan bo‘lsa, yangi qoidalar kuchga kirgach, amalda faqat yangi yoki tor ixtisoslashgan vagonlarni ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyati qoladi.
Mahalliy ishlab chiqarishga urg‘u
Bu qaror Qozog‘istonning kengroq sanoat siyosatining bir qismi sifatida ko‘rilmoqda. Hukumat mahalliy vagonsozlikni qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirib, import parkiga qaramlikni kamaytirishga urinmoqda.
Avvalroq Qozog‘iston eski vagonlarning xizmat muddatini uzaytirishga cheklov kiritgan edi. Endi esa keyingi qadam tashlanmoqda — foydalanilgan harakat tarkibi importi qisqartirilmoqda.
Mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun bu yangi vagonlarga talab oshishini anglatadi. Operatorlar uchun esa parkni yangilash va kapital xarajatlarni ko‘paytirish zaruriyatini bildiradi.
Lokomotivlarga ham cheklov
O‘zgarishlar faqat vagonlarga emas, lokomotiv va maxsus texnikaga ham taalluqli.
Buyruqqa ko‘ra, agar tortuvchi yoki maxsus harakat tarkibining qolgan xizmat muddati normativ muddatning 60 foizidan kam bo‘lsa, uni ro‘yxatdan o‘tkazish taqiqlanadi. Faqat Qozog‘istonda ishlab chiqarilmaydigan maxsus yo‘l texnikasi bundan mustasno.
Bu davlat eski temiryo‘l texnikasi importini cheklash niyatida ekanining yana bir signali hisoblanadi.
Cheklov 2030 yilgacha amal qiladi
Hujjatda alohida qayd etilishicha, import yuk va yo‘lovchi vagonlarini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha cheklovlar 2030 yil 31 dekabrgacha amal qiladi.
Bu bozor uchun vaqtinchalik ma’muriy chora emas, balki uzoq muddatli o‘yin qoidalari o‘zgarishini anglatadi.
Operatorlar, lizing kompaniyalari va vagon egalari parkni yangilash strategiyasini hozirdanoq qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ladi.