2026 yilning birinchi choragida Qozog‘istonda yuk tashish tariflari turli yo‘nalishlarda o‘zgardi. Milliy statistika byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, eng katta o‘sish havo transportida yuk tashish segmentida qayd etilgan bo‘lsa, dengiz transporti orqali yuk tashish tariflari aksincha pasaygan. Shu bilan birga, temiryo‘l sohasi mamlakat logistika tizimining asosiy bo‘g‘ini bo‘lib qolmoqda, biroq temiryo‘l yuk tashish tariflarining o‘zgarishi bo‘yicha rasmiy ma’lumotlar e’lon qilinmagan.
2026 yilning yanvar–mart oylarida avtomobil transportida yuk tashish tariflari 2025 yilning shu davriga nisbatan 1,2 foizga oshdi. Xalqaro avtomobil yuk tashuvlari tariflari 1,1 foizga, mamlakat ichidagi tashuvlar esa 1,6 foizga qimmatlashdi.
Tariflarning nisbatan mo‘tadil o‘sishiga qaramay, avtomobil transporti yuk logistikasi bozorining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Statistika ma’lumotlariga ko‘ra, yilning dastlabki uch oyida avtomobil transporti orqali tashilgan yuk hajmi 20,4 foizga, yuk aylanmasi esa 4,4 foizga oshgan.
Eng sezilarli qimmatlashuv havo transporti segmentida kuzatildi. Havo orqali yuk tashish tariflari 13,3 foizga oshdi. Xususan, xalqaro aviatashuvlar tariflari 18,8 foizga ko‘tarilgan bo‘lsa, mamlakat ichidagi aviatashuvlar tariflari 1,2 foizga oshdi.
Mutaxassislar bunday o‘sishni xalqaro logistika va tezkor yetkazib beriladigan yuklarga bo‘lgan talabning yuqoriligi bilan izohlamoqda. Umuman olganda, aviatsiya sohasi faoliyat hajmini kengaytirishda davom etmoqda: birinchi chorak yakunlariga ko‘ra, yo‘lovchi aylanmasi 9 foizga oshgan.
Avtomobil va havo transportidan farqli ravishda, dengiz transportida yuk tashish tariflari pasaydi. 2026 yilning yanvar–mart oylarida dengiz transporti tariflari 3,1 foizga kamaydi. Shu bilan birga, dengiz orqali tashilgan yuk hajmi 1,1 foizga qisqargan bo‘lsa-da, yuk aylanmasi 2,7 foizga oshgan. Bu esa tashish masofalarining ortganidan dalolat beradi.
Bozor ishtirokchilari alohida e’tibor qaratayotgan yo‘nalishlardan biri temiryo‘l transportidir. U Qozog‘iston yuk tashish tizimining asosiy tayanchi bo‘lib qolmoqda. Milliy statistika byurosi 2026 yilning birinchi choragi bo‘yicha temiryo‘l tariflari o‘zgarishi haqidagi ma’lumotlarni e’lon qilmagan bo‘lsa-da, sohaning ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari barqaror bo‘lib qoldi. “Qozog‘iston Temir Yo‘li” milliy kompaniyasi ma’lumotlariga ko‘ra, yanvar–mart oylarida temiryo‘l tarmog‘i orqali 64,5 million tonna yuk tashilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 0,6 foizga ko‘pdir.
O‘sish asosan eksportga yo‘naltirilgan yuklar hisobiga ta’minlandi. Don mahsulotlari tashuvi 15,4 foizga, qora metallar tashuvi 18 foizga, temir va marganets rudasi tashuvi 14 foizga, mineral o‘g‘itlar tashuvi esa 3 foizga oshdi. Bu sanoat va agrar sektor tomonidan temiryo‘l logistikasiga bo‘lgan talab yuqori darajada saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, temiryo‘l tariflari masalasi transport sohasidagi eng dolzarb mavzulardan biri bo‘lib qolmoqda. 2026 yil bahorida “Qozog‘iston Temir Yo‘li” kompaniyasi 2030 yilgacha bo‘lgan davr uchun magistral temiryo‘l tarmog‘i xizmatlari tariflarini qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha Tabiiy monopoliyalarni tartibga solish qo‘mitasiga murojaat qildi. Kompaniya tariflarni oshirish zaruratini infratuzilmani modernizatsiya qilish va yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish bilan izohlamoqda. Ayrim yuk turlari bo‘yicha tariflarni sezilarli darajada oshirish masalasi ko‘rib chiqilayotgan bo‘lsa-da, maqola tayyorlangan paytda yakuniy qaror qabul qilinmagan edi.
Umuman olganda, Qozog‘iston transport sohasi ishbilarmonlik faolligining o‘sishini namoyish etmoqda. 2026 yilning dastlabki uch oyida barcha transport turlari orqali 239,8 million tonna yuk tashilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 8 foizga ko‘pdir. Transport va omborxona xizmatlari hajmining real indeksi 112,8 foizni tashkil etdi.
Shunday qilib, 2026 yilning birinchi choragida avtomobil transportida yuk tashish tariflari mo‘tadil darajada oshdi, havo logistikasi sezilarli ravishda qimmatlashdi, dengiz transporti tariflari esa pasaydi. Temiryo‘l sohasi esa yuk tashish hajmlarining barqarorligini saqlab qolib, mamlakat transport tizimidagi strategik ahamiyatini mustahkamlashda davom etmoqda. Tarif siyosati bo‘yicha qabul qilinadigan qarorlar esa yaqin yillarda bozorning asosiy muhokama mavzularidan biri bo‘lishi kutilmoqda.
Manbalar: Qozog‘iston Respublikasi Milliy statistika byurosi, “Qozog‘iston Temir Yo‘li” MK AJ, Qozog‘iston Respublikasi Tabiiy monopoliyalarni tartibga solish qo‘mitasi, transport bozori bo‘yicha tarmoq ma’lumotlari.